سد «سه دره» (Three Gorges Dam) در استان هوبی چین، تنها یک نیروگاه برق‌آبی نیست؛ بلکه بزرگ‌ترین و جسورانه‌ترین مداخله فیزیکی بشر در جغرافیای کره زمین محسوب می‌شود. این ابرسازه که بر روی رودخانه وحشی «یانگ‌تسه» بنا شده، با ظرفیت تولید ۲۲,۵۰۰ مگاوات انرژی پاک، معادل توان خروجی حدود ۱۵ نیروگاه هسته‌ای استاندارد است و لقب «پادشاه بلامنازع انرژی» را یدک می‌کشد. اما آنچه این سازه را به تیتر یک محافل علمی و خبری تبدیل کرده، نه برق تولیدی، بلکه قدرت هولناک جرم آن است.

هنگامی که مخزن عظیم این سد تا حداکثر ظرفیت خود پر می‌شود، حدود ۳۹ تا ۴۰ تریلیون کیلوگرم (۴۲ میلیارد تن) آب را تا ارتفاع ۱۷۵ متری از سطح دریا بالا می‌برد. طبق تایید دانشمندان ناسا، این جابه‌جایی عظیم جرم، قانون «پایستگی تکانه زاویه‌ای» را به چالش می‌کشد. دقیقاً مانند یک اسکیت‌باز روی یخ که با باز کردن دستانش سرعت چرخش خود را کم می‌کند، بالا رفتن این حجم آب باعث افزایش «ممان اینرسی» (Moment of Inertia) زمین شده و سرعت چرخش سیاره ما را کند کرده است. این پدیده باعث شده طول شبانه‌روز به اندازه ۰.۰۶ میکروثانیه افزایش یابد.

شاید این عدد ناچیز به نظر برسد، اما واقعیت این است که یک سازه دست‌ساز بشر توانسته بر دینامیک سیاره‌ای تأثیر بگذارد، حقیقتی تکان‌دهنده است. علاوه بر این، تجمع این جرم متمرکز باعث شده تا موقعیت قطب‌های جغرافیایی زمین حدود ۲ سانتی‌متر جابه‌جا شود. برای درک عظمت مهندسی این سد باید بدانید که در ساخت آن از ۲۸ میلیون متر مکعب بتن و ۴۶۳ هزار تن فولاد استفاده شده است؛ مقداری که برای ساخت ۶۳ برج ایفل کافی بود. دیواره سد با طول ۲.۳ کیلومتر، چنان وزنی دارد که عملاً پوسته‌ی زمین در آن منطقه را تحت فشار قرار داده است. سد سه دره، مرز نهایی مبارزه مهندسی با طبیعت است؛ جایی که انسان نه تنها مسیر آب، بلکه ریتم کیهانی سیاره خود را نیز تغییر داده است.